September 2020 Jaargang 46 nummer 3

Liesbeth Dingemans: ‘Ik had zo een stoel door het raam kunnen kieperen’

Marc Mulders over patiënten­stop van Expertise­­centrum Euthanasie tijdens de lockdown

Jaap van Riemsdijk en Eveline van Dijck over de dood-in-eigen-regie van acteur Johan Ooms

Afscheid nemen in tijden van corona

Wilsverklaringen, wat je erin schrijft en wat niet

Jamie van den Heuvel (28) fotografeert het euthanasietraject van haar ‘tweede moeder’

In de regiestoel

Redactioneel


Dick Bosscher, hoofdredacteur

Het nieuwe normaal?

Relevant nummer 2 van dit jaar was voor een belangrijk deel gewijd aan corona; hoe we met z’n allen werden overvallen door wat ook wel de grootste crisis na de Tweede Wereldoorlog wordt genoemd. Stiekem hoopten we dat Relevant 3 artikelen zou kunnen bevatten met uiteraard een terugblik op een voor velen zo schrijnende periode, maar met een optimistische visie op de toekomst. We zouden immers leren van de crisis en met elkaar zouden we stappen zetten naar ‘het nieuwe normaal’, hoe onzeker het er allemaal ook uitzag. Maar we zitten inmiddels in september en we hebben het vaker over de dreiging van een tweede golf dan over het achter ons laten van die eerste. Vandaar dat we er niet onderuit kunnen dat we vooral de ernst van deze crisis nog eens benadrukken. Het is immers ongekend dat Expertisecentrum Euthanasie (voorheen de Levenseindekliniek) vanwege de pandemie zijn werkzaamheden moest neerleggen. SCEN-arts Marc Mulders zegt het in deze editie heel treffend: ‘Wij zijn opgericht om hulp te bieden aan mensen die van hun arts te horen krijgen: “Ik kan je niet helpen”. En dat moesten wíj nu ook zeggen.’

En het is al even ongekend dat vanwege de crisis mensen moederziel alleen zijn gestorven. Als je hoopt dat er op zijn minst één les wordt getrokken uit de voorbije maanden, dan is het toch dat we ervoor moeten zorgen dat partners, familieleden en vrienden je mogen bijstaan in je laatste levensuren, of je nu in een verpleeghuis, een ziekenhuis of in de huiselijke omgeving bent. Ook veel begrafenissen en crematies konden niet verlopen op een manier die de betrokkenen zelf hadden gewild. Maximaal dertig mensen, geen knuffel ter ondersteuning… Gelukkig bleken uitvaartondernemers creatief genoeg om er een mouw aan te passen. We spraken een aantal mensen uit de uitvaartbranche en u leest er in deze uitgave meer over. Onze vaste rubriek waarin we een reeks vragen over een actueel onderwerp behandelen, gaat deze keer over de wilsverklaringen. Dat is geen toeval, want de Week van de Wilsverklaringen (vanaf 3 oktober) komt eraan. Waarmee de NVVE maar wil zeggen dat we ondanks alles toch ook gewoon de draad maar weer hebben opgepakt.•