Wilsver­kla­ringen, wat je erin schrijft en wat niet

Zoveel mogelijk regie houden op je laatste levensfase begint vaak met het aanvragen en opstellen van wilsverklaringen. Wat schrijf je op, hoe breng je je wensen onder woorden en wat doe je met de ingevulde verklaringen? En, wat is een levenstestament en wat voegt het toe?


Eerst even: is het nou wilsverklaring of wilsverklaringen?

Er wordt vaak gesproken over ‘wilsverklaring’, maar het meervoud is juist. Het gaat namelijk om drie ‘wilsverklaringen’: het schriftelijk behandelverbod, het schriftelijk euthanasieverzoek en de Volmacht medische beslissingen. Bij de eerste twee is het mogelijk een ‘persoonlijke aanvulling’ op te stellen.


Wat schrijf ik in die ‘persoonlijke aanvulling’?

In de persoonlijke aanvulling op uw euthanasieverzoek beschrijft u wat u verstaat onder ‘ondraaglijk’ lijden. In de persoonlijke aanvulling op het behandelverbod beschrijft u wat u verstaat onder (verlies van) kwaliteit van leven. Probeer zo concreet mogelijk te zijn. De NVVE raadt zo’n persoonlijke aanvulling aan omdat het uw wensen persoonlijker en duidelijker maakt. Daarmee vergroot u de kans dat uw arts u euthanasie wil geven. De aanvulling is niet verplicht. Valt het u zwaar om het op papier te zetten? Voer dan in ieder geval het gesprek met uw huisarts. De NVVE kan u ook ondersteunen bij het opstellen.


Moet ik die wilsverklaringen allemaal ondertekenen?

Het is verstandig tijdig alle wilsverklaringen op te stellen en te ondertekenen. Er kan u immers onverwacht iets overkomen. Met het behandelverbod kan uw familielid of degene wiens naam op de Volmacht medische beslissingen staat, zinloze medische behandeling voorkomen. Dat is nuttig als u bijvoorbeeld door een ongeluk in coma raakt en niet meer zelf kunt beslissen. Het is belangrijk dat uw arts en uw vertegenwoordiger weten dat u euthanasie wilt als u ondraaglijk en uitzichtloos lijdt.


Kan ik nu alvast een euthanasie­verzoek indienen zodat ik in de toekomst euthanasie krijg?

Nee, een garantie op euthanasie geeft zo’n schriftelijk euthanasieverzoek niet. Het is wel verstandig om het verzoek tijdig met uw arts te bespreken en op te laten nemen in uw dossier. Uiteindelijk is het altijd de arts die besluit of hij u euthanasie wil en kan geven of niet. Daarbij zal hij ook kijken naar de zorgvuldigheidseisen van de euthanasiewet.


Moet ik mijn wilsverklaringen regelmatig verversen?

Uw wilsverklaringen zijn gewoon geldig en kunnen niet vervallen. Toch is het verstandig om uw wilsverklaringen regelmatig te actualiseren, zeker als uw gezondheidssituatie verandert. Praat af en toe met uw huisarts over uw wensen zodat hij weet dat u er nog steeds achter staat. Sommige huisartsen vinden het prettig als u het onderwerp regelmatig aan de orde stelt. Andere vinden het voldoende wanneer u uw wensen herhaalt op het moment dat u ernstig ziek bent. Maak een goede afspraak hierover met uw huisarts.


Ik wil niet verder leven als ik dement word, hoe leg ik dat vast?

In het euthanasieverzoek beschrijft u in uw eigen woorden wat u zo vreselijk vindt aan dement worden. Dementie is een (lang) proces, dus geef zo goed mogelijk aan in welke omstandig­heden en waarom u juist dán euthanasie zou willen. De meeste artsen zijn huiverig om euthanasie te geven aan iemand die aan dementie lijdt. Een voorwaarde van de arts kan zijn dat u uw euthanasieverzoek regelmatig actualiseert. U kunt met uw arts afspreken dat hij u waarschuwt als u geestelijk zo hard achteruitgaat dat u uw euthanasieverzoek niet meer kunt herhalen. Als dat kan, betrek uw naasten hier dan ook in zodat zij u kunnen bijstaan. U maakt namelijk meer kans om euthanasie te krijgen als u uw verzoek doet in de fase van de dementie waarin u nog goed beseft wat er gebeurt en duidelijk kunt maken dat u lijdt. Toch is het wél mogelijk – al komt het weinig voor – dat een arts euthanasie geeft aan iemand die aan dementie lijdt en wilsonbekwaam is. In de zaak tegen een verpleeghuisarts die euthanasie had gegeven aan een wilsonbekwame, ernstig dementerende vrouw oordeelde de Hoge Raad dit voorjaar dat euthanasie in deze situatie was geoorloofd. De betrokkene moet wel – toen hij of zij nog wilsbekwaam was – een schriftelijke wilsverklaring hebben opgesteld. De arts hoeft niet koste wat kost op het laatste moment nog te proberen om met de patiënt over zijn doodswens te praten. Wel moet aan alle zorgvuldigheidseisen in de wet worden voldaan. Er moet met name ook sprake zijn van ondraaglijk lijden.


Wie moeten er allemaal op de hoogte zijn van mijn wilsverklaringen?

De huisarts, uw partner en eventueel familie. De huisarts zal uw wils­verklaringen opnemen in uw dossier en de huisartsenpost op de hoogte stellen als u bijvoorbeeld niet gereanimeerd wilt worden. Ook voor uw familie of naasten is het belangrijk om erover te praten. Als zij bijvoorbeeld weten dat u niet gereanimeerd wilt worden, kunnen ze – als u onwel wordt, uw leven ernstig in gevaar is en uw overlevingskans klein is – beter de huisartsenpost bellen dan 112.


Kan het ook zonder al die voorgedrukte wilsverklaringen?

Het maakt niet uit waar u uw wensen opschrijft; als u de datum en uw handtekening erbij zet, is dat volkomen rechtsgeldig. De huisarts noch uw familieleden hoeven te tekenen.


Wat is een levenstestament, moet ik dat ook hebben?

De notarissen maken reclame voor het levenstestament. In een testament legt u vast wat er na uw dood moet gebeuren. In een levenstestament beschrijft u wat er tijdens uw leven moet gebeuren als u door ziekte (zoals dementie) of een ongeval niet meer in staat bent zelf te handelen of te beslissen. Wilt u alleen uw wensen rond medische zaken vastleggen, dan is de gang naar de notaris overbodig. Als u zelf bij uw huisarts langsgaat om uw wils­verkla­ring(en) te bespreken, dan hoeft uw arts niet aan de rechtsgeldig­heid ervan te twijfelen. Daar hebt u de notaris niet voor nodig. Wilt u andere zaken regelen, dan kan een levenstestament wél handig zijn. Uw financiële zaken bijvoorbeeld, zoals de schenkingen die u wilt blijven doen. Of wat er met uw huis moet gebeuren als u niet meer thuis kunt wonen. Of wie er dan voor de kat moet zorgen. In een levenstestament wijst u een gevolmachtigde aan die namens u beslissingen daarover kan nemen. Met de Volmacht medische beslissingen van de NVVE wijst u ook een gevolmachtigde aan (uw wettelijke vertegenwoordiger overeenkomstig de Wet op de geneeskundige behandelings­overeenkomst, WGBO), maar dan betreft het uitsluitend beslissingen over medische zaken.


Meer vragen?

­De NVVE houdt in het hele land spreekuren wilsverklaringen voor leden die behoefte hebben aan advies over de wilsverklaringen. Ook is er een telefonisch spreekuur. Op nvve.nl/spreekuren kunt u voor beide een afspraak maken. Doet u dat liever telefonisch? Bel dan naar: (020) 620 06 90. Is het voor u onmogelijk naar een spreekuur te komen, dan kan een NVVE-consulent eventueel ook bij u thuis komen. Rond de Week van de Wilsverklaringen (3-10 oktober) kunnen leden én niet-leden een groot aantal digitale lezingen over dit onderwerp bekijken. Ze zijn te vinden op nvve.nl/agenda.

Illustratie: Bernet Ragetli


Dit is een geactualiseerde versie van een artikel dat eerder verscheen in Relevant 03-15.