De vrijwilliger

Column Jaap van Riemsdijk


Free to go

Als NVVE-voorlichter hoor ik vaak over keuzes die mensen aan het einde van hun leven hebben gemaakt. Of hadden willen maken, want de realiteit kent weinig genade. Sommige ontmoetingen maken grote indruk. Dat gebeurde ook afgelopen zomer, na een van de weinige bijeenkomsten die coronaproof konden plaatsvinden. Wieneke vertelde me over de euthanasie van vriendlief Amnon. Vanuit Israël kwam hij in Duitsland studeren en werken. De laatste jaren was hij wetenschapper bij het European Space Agency in Noordwijk, waar hij ook woonde. Amnon werd ernstig ziek. Wieneke begeleidde hem op een zoektocht langs Duitse en Amerikaanse artsen die hem steeds nieuwe perspectieven aanreikten. Aanvankelijk deed hoop leven, maar geleidelijk verzwakte Amnons lichaam en namen zijn illusies af. In het Amsterdamse Antoni van Leeuwen­hoekziekenhuis kwam het verlossende gesprek. Amnon besloot los te laten; in Noordwijk vieren wat er van zijn leven zou resteren en proberen voor euthanasie in aanmerking te komen. Amnon had geen behandelend arts in Nederland. In Duitsland kon men hem met euthanasie niet ter wille zijn. Pas begin dit jaar heeft de hoogste rechter in dat land stervenshulp onder voorwaarden toegestaan. Wieneke, al jaren lid van de NVVE, kwam op Amnons verzoek in actie. Ze haalde wilsverklaringen op bij het bureau van de NVVE. Ze belde de Levenseindekliniek (nu: Expertisecentrum Euthanasie) en stuurde zijn medisch dossier direct per e-mail toe. De ernst van Amnons situatie leidde tot onmiddellijk handelen. Een arts en een verpleegkundige bezochten Amnon de volgende werkdag. Vol bewondering denkt Wieneke terug aan hun toewijding en voortvarende werkwijze.

Na een intensief gesprek met Amnon schakelden zij met spoed een SCEN-arts in voor het wettelijk verplichte oordeel. Dat was positief. Het team kwam snel terug voor een tweede gesprek en verloste Amnon de dag erna uit zijn lijden. Familie en vrienden van Amnon waren uit Duitsland en Israël overgekomen om afscheid te nemen; overrompeld door zijn besluit en onwennig ten aanzien van euthanasie. Amnon, blij dat deze weg in Nederland bestaat, wist hen glashelder te overtuigen van de juistheid van zijn keuze. Vlak voor het moment van overlijden vroeg Wieneke of ze Amnons voet mocht vasthouden. Nee, was zijn antwoord: ‘I want to be free to go.’ Met een glimlach op zijn gezicht waren Amnons laatste woorden: ‘Hineni Hineni, I’m ready my Lord’, afkomstig uit de zwanenzang van Leonard Cohen. ‘Hineni’ is Hebreeuws en betekent: hier ben ik. Op het strand voor Amnons flat namen de kinderen en kleinkinderen van Wieneke afscheid in een kring, hand in hand. Toen de kist de rouwauto werd ingeschoven, vroeg Wienekes 9-jarige kleinzoon of hij die mocht aanraken. De uitvaart­begeleider tilde de jongen op en samen deden ze de achterklep dicht. Kleinzoon sloot symbolisch Amnons leven af, een moment dat nooit vergeten zal worden. Wieneke blikt terug op een betekenisvolle laatste levensfase. Dankbaar voor wat gezegd en gedaan is. Tevreden over wat niet uitgesproken hoefde te worden. Het gaf haar de kracht verder te gaan. ‘Prachtig dat euthanasie in ons land mogelijk is’, zegt ze wanneer we afscheid nemen. Als NVVE-vrijwilligers proberen we u te informeren en adviseren, maar ook leren we van uw ervaringen. In deze tijd hebben we voornamelijk digitaal en telefonisch contact met u. Ik verlang naar het moment waarop het coronamonster bedwongen is en we elkaar weer volop in levenden lijve kunnen ontmoeten. •

Bij de NVVE werken zo’n 140 vrijwilligers. Ze doen presentaties, helpen bij bijeenkomsten, leggen huisbezoeken af en ondersteunen leden bij al hun vragen rond het levenseinde. Hans van Amstel-Jonker en Jaap van Riemsdijk zijn twee ervaren vrijwilligers. Om beurten beschrijven zij een ervaring uit de praktijk.