Zorgvuldige zelfdoding vergt zorgvuldige voorbereiding

Een zorgvuldige zelfdoding, ook wel sterven in eigen regie of soms zelfeuthanasie genoemd, kan voor sommige mensen een uitkomst zijn. Omdat ze geen euthanasie kunnen krijgen, omdat ze een dokter er niet mee willen belasten of om andere redenen. Acht vragen over zorgvuldige zelfdoding.

Zorgvuldige zelfdoding vergt zorgvuldige voorbereiding

Een zorgvuldige zelfdoding, ook wel sterven in eigen regie of soms zelfeuthanasie genoemd, kan voor sommige mensen een uitkomst zijn. Omdat ze geen euthanasie kunnen krijgen, omdat ze een dokter er niet mee willen belasten of om andere redenen. Acht vragen over zorgvuldige zelfdoding.


Wat is dat: een zorgvuldige zelfdoding?

Van een zorgvuldige zelfdoding is sprake als iemand uit vrije wil zijn eigen leven beëindigt nadat hij een heldere afweging heeft gemaakt. De levens­beëindiging moet op een zorgvuldige wijze worden uitgevoerd. Om het maar heel cru te zeggen: van een flat springen is dus geen zorgvuldige zelfdoding.


Wat wordt verstaan onder een ‘heldere afweging’?

Het gaat erom dat iemand zich uitgebreid en terdege afvraagt of en waarom hij dood wil en of er geen betere alternatieven zijn. Het is het tegenovergestelde van beslissen en handelen in een opwelling of crisis, zou je kunnen zeggen. Een zorgvuldige zelfdoding is de ultieme vorm van zelfbeschikking: het is uiteindelijk alleen de betrokkene die beslist. Dat wil niet zeggen dat hij er niet met anderen over praat. Integendeel, erover communiceren kan helpen bij het maken van een goede afweging. Bij zelfbeschikking hoort ook een verantwoordelijkheid. Voor familie en naasten kan erover praten essentieel zijn voor hun eigen verwerking.


En wat betekent een ‘zorgvuldige wijze’?

Je zou kunnen zeggen: een wijze die op z’n minst effectief is. Het beoogde doel, de dood, moet er snel en zeker mee bereikt worden. Verder moet de wijze van uitvoeren geen (extra) pijn en lijden veroorzaken en zo min mogelijk belastend zijn voor nabestaanden en omstanders (denk aan degene die de dode vindt). De betrokkene moet de manier van sterven bij voorkeur ook als waardig beschouwen.


Wat zijn ‘zorgvuldige’ manieren om je eigen dood te bewerkstelligen?

Als iemand al ernstig (lichamelijk) ziek is, kan hij de dood bespoedigen. Dat kan door niet meer aan een (levensverlengende) behandeling te beginnen of die stop te zetten. Iedereen, mits wilsbekwaam, mag daartoe beslissen. Artsen moeten dat besluit respecteren en ernaar handelen. Hetzelfde geldt voor stoppen met eten en drinken. Bij ernstig verzwakte mensen kan dat een zachte dood tot gevolg hebben. In al deze situaties geldt dat artsen het lijden kunnen (en moeten) verlichten, zo nodig met palliatieve sedatie. Dat houdt in dat iemand in diepe slaap wordt gebracht.


Maar wat als de dood nog wel even op zich laat wachten?

Dan zijn er globaal gesproken een paar manieren: met medicijnen, andere middelen of met heliumgas. Het gaat om medicijnen die onder de Nederlandse Opiumwet vallen. Het in bezit hebben ervan is strafbaar. In het handboek De Vredige Pil van Philip Nitschke en Fiona Stewart (peacefulpillhandbook.com) wordt uitgelegd waar en hoe medicijnen en andere middelen te verkrijgen zijn. Onder ‘middelen’ wordt bijvoorbeeld ook het Middel X verstaan, dat door de Coöperatie Laatste Wil in de publiciteit is gebracht. In Uitweg van Boudewijn Chabot is informatie van meer algemene aard te vinden. In dit boek en op de website eenwaardiglevenseinde.nl staat ook informatie over de methode met heliumgas, die overigens wel enige technische vaardigheden vereist.


Mogen andere mensen je helpen bij een zorgvuldige zelfdoding?

Nee, hulp bij zelfdoding is strafbaar volgens artikel 294 van het Wetboek van Strafrecht. Waar wel al jaren een juridische strijd over woedt, is de vraag: wat wordt onder hulp verstaan? Helemaal zonneklaar is dat nog steeds niet, maar een aantal rechtszaken heeft in de loop der tijd wel enige duidelijkheid gebracht. Wat in ieder geval níét mag, is iemand de middelen voor zijn zelfdoding verschaffen. Dat betekent bijvoorbeeld ook dat je ze niet mag bestellen voor iemand die geen internet heeft. Wat wél mag, is: gesprekken met iemand voeren over zijn voorgenomen zelfdoding, morele steun bieden en algemene informatie verstrekken. Advies mag je ook geven, maar dat mag dan weer niet het karakter van instructies hebben (‘doe eerst dit, dan dat’, bijvoorbeeld). Dat kan als strafbaar worden aangemerkt. Morele steun geven impliceert dat aanwezig zijn bij een zelfdoding niet strafbaar is. Je mag alleen op geen enkele manier helpen of sturen. Dat kan in de praktijk best lastig zijn, dus daar moeten alle betrokkenen op voorbereid zijn.


Als je toch heel graag wil dat iemand bij je is in je laatste uur, hoe voorkom je dan dat hij achteraf met de politie te maken krijgt?

Omdat het een niet-natuurlijke dood betreft, komt er een schouw­arts of forensisch arts. Die waarschuwt de officier van justitie en die de politie. Om een misdrijf uit te sluiten, zal de politie de aanwezige(n) verhoren, soms ter plekke, soms op het politie­bureau. Het helpt als de betrok­kene zoveel mogelijk bewijzen achterlaat dat hij de dood zelf heeft gewild en zelf heeft uitgevoerd. Denk aan wilsver­klaringen, een behandelverbod en/of volmacht. Een video-opname waarin iemand (nogmaals) bevestigt dat hij zijn dood uit vrije wil tegemoet treedt en zelf heeft georgani­seerd en uitgevoerd, helpt eveneens. Ook is het aan te raden de zelfdoding met de huisarts te bespreken. De aanwezige kan dan na het overlijden met de huisarts bellen, die de schouwarts kan informeren over de voorgeschiedenis. Een zorgvuldige zelfdoding vergt een goede voorbereiding.


Wat kan de NVVE betekenen voor iemand die een zorgvuldige zelfdoding overweegt?

De consulenten van de NVVE kunnen het gesprek met iemand aangaan en hem ondersteunen in het afwegingsproces: zijn er alternatieven, is dit de beste keuze voor mij, hoe voorkom ik vermijdbaar leed voor mezelf en mijn naasten? De nvve-consulenten kunnen ook informatie verschaffen over de methoden om het levenseinde te bespoedigen. De strafbaarheid geldt echter ook voor hen. Zij mogen iemand dus niet hélpen bij zijn zelfdoding. Daarnaast zijn er twee andere organisaties die steun en informatie geven. De Coöperatie Laatste Wil, laatstewil.nu, ijvert ervoor om binnen de wettelijke kaders een laatstewilmiddel te kunnen verstrekken aan haar leden. Dat is tot nu toe nog niet gelukt, maar de clw geeft wel informatie over legale laatstewilmiddelen. Stichting De Einder ondersteunt mensen bij het denkproces over een ‘humane dood in eigen regie’. Meer informatie vindt u op deeinder.nl.

Tekst: Els Wiegant • Illustratie: Bernet Ragetli