IN BEELD

image

Na de val – zoektocht van een achterblijver

Resi Lankester – Nijgh & Van Ditmar, € 21,99


Resi Lankester, freelance journalist en redacteur, krijgt de vraag of ze kinderen van ‘zelfmoordouders’ wil interviewen. Een heftige opdracht, omdat Resi zelf zo’n kind is. Haar vader sprong uit het raam van zijn huis toen Resi halverwege de twintig was. Twee keer zelfs. De tweede keer overleefde hij die val niet. Hoewel iedereen die ze spreekt voor haar interviewreeks uiteraard een eigen verhaal heeft, voelt Resi hoe fijn het is te praten met mensen die toch min of meer begrijpen wat zij heeft meegemaakt. Want dat is iets wat je alleen maar kunt ervaren. Dat realiseer je je ook als lezer: hoe knap Resi je ook meeneemt in haar verhaal – en dat van de mensen die ze sprak –, je kunt nooit werkelijk begrijpen hoe het is als je het niet hebt meegemaakt. Nu geldt dat ongetwijfeld voor alle ingrijpende gebeurtenissen in een mensenleven, maar de vragen waar je als kind mee blijft zitten als een van je ouders ervoor heeft gekozen uit het leven te stappen, zijn eindeloos en zullen voor altijd onbeantwoord blijven. Zo blijkt ook uit Na de val. Zelfs als je wéét dat je vader dood wil. Want daar heeft Resi het wel met hem over, zeker na zijn eerste poging. Maar de vragen die ze echt zou willen stellen, durft ze niet te stellen. Vragen als: hoe voelt het om niet dood te zijn? Hoe voelde het om dood te willen? Hoe voelde het om te springen? Besef je nu dat je zoveel van me houdt dat je niet nog eens springt? Als ze ze wel had durven stellen, waren de antwoorden vermoedelijk allesbehalve bevredigend geweest. Vervolgens zit ze met allemaal vragen die zich steeds aan haar op blijven opdringen na zijn dood, zoals: wat is mijn rol geweest? Had ik meer moeten doen of juist minder? En was het echt onvermijdelijk? ‘Ik word er echt heel moe van, van al dat interne gevraag dat niet ophoudt. Ik loop weer naar binnen, ongedurig bijna, alsof de vragen aan me vastgeplakt zitten en ik ze van me af kan schudden door me te verplaatsen.’ Niets is natuurlijk minder waar. Resi heeft een missie: ze wil het taboe rondom zelfdoding doorbreken. Ze gelooft dat het nabestaanden helpt om erover te praten. Het boek is ook een prachtig eerbetoon aan de relatie met haar vader, een erudiete, fascinerende man. En een ingewikkelde en moeilijke man. Ze is eerlijk, openhartig, kwetsbaar en enorm sterk en heeft daarmee een boek geschreven dat de moeite van het lezen meer dan waard is. Voor iedereen, of je nu te maken hebt gehad met zelfdoding in je omgeving of niet.

image

Verder leven na zelf­doding – een rouwproces overdacht

Nico van der Heiden en Harriëtte Modderman – Acco, € 24,95


In dit boek worden aangrijpende dagboekfragmenten van Nico van der Heiden afgewisseld met nuttige, troostende en praktische informatie over het rouwproces van de nabestaanden van mensen die uit het leven zijn gestapt. In het geval van Nico gaat dat om zijn zus en jaren later zijn levensgezel Andries. Die combinatie van persoonlijke aantekeningen en algemene informatie werkt goed. Juist omdat met name de dagboekfragmenten je enorm bij de keel kunnen grijpen is het fijn daarnaast een handelingsperspectief aangeboden te krijgen. ‘Het gevoel dat ons huis besmeurd en besmet is, vol met dat wat heeft plaatsgevonden. Al die mensen die hier hebben rondgelopen. Brandweer, ambulance, politie… Ze moeten het huis uit. Het huis moet schoon.’ Op de pagina daarnaast komt dan de theorie van professor dr. Jos de Keijser aan bod, die het heeft over GELD-reacties. Gedrag (zoals opruimen en schoonmaken), emoties (zoals woede, angst en verdriet), lichaam (fysieke pijn) en denken (bijvoorbeeld ‘dit komt nooit meer goed’ of juist ‘ik moet weer genieten’). Sommige hoofdstukken zijn erg theoretisch. Achter op het boek staat dan ook dat het niet alleen bedoeld is voor iedereen die in zijn leven in aanraking is gekomen met zelfdoding, maar dat het een must have is voor elke therapeut en rouwconsulent. Het voordeel is dat ieder hoofdstuk los te lezen is en bovendien in willekeurige volgorde. Daardoor kun je datgene lezen waar je op dat moment het meeste aan hebt. Want één ding maakt dit boek heel duidelijk: het proces verloopt voor niemand hetzelfde en iedereen heeft iets anders nodig.

image

Zo verliep de tijd die me toegemeten was

Dirk Van Duppen, opgetekend door Thomas Blommaert – Uitgeverij epo, € 15,00


Dirk van Duppen las op 30 augustus 2019 zijn eigen doodvonnis: terminale pancreaskanker. Wie de Belg kent, weet dat hij een idealist was. Maar niet iemand die het bij enkel dromen en praten over zijn idealen liet; hij kwam in actie. Hij was arts, schrijver en politicus. Hij opende een Geneeskunde voor het volk-praktijk, waar patiënten gratis geneeskundige zorg konden krijgen. Bovendien werkte hij samen met zijn vrouw in Palestijnse vluchtelingenkampen en was hij medeoprichter van de organisatie Geneeskunde voor de Derde Wereld. Vervolgens werd hij actief voor de lokale marxistische Partij van de Arbeid in het Antwerpse Deurne. Met zijn partij streed hij voor betaalbare medicijnen en tegen fijnstof. In de wijk De Bres, waar Van Duppen woonde, hadden zes op de tien peuters astma! De strijd die hij voerde, als David tegen Goliath, zoals hij zelf omschrijft, was succesvol. Er werd 1,25 miljard euro vrijgemaakt voor overkappingen om de uitstoot van het verkeer tegen te houden. ‘Niet lang na de diagnose zit ik bij de oncoloog. We babbelen over de oorzaken van pancreaskanker: roken, alcoholisme, morbide obesitas, weerkerende ontstekingen, familiale vatbaarheid. Geen daarvan gaat voor mij op. De oncoloog spreekt over nog een andere mogelijke oorzaak: luchtvervuiling.’ Van Duppen mocht de strijd tegen de luchtvervuiling in zijn wijk dan gewonnen hebben, voor hemzelf kwam het wel te laat. In dit boekje neemt Van Duppen je mee door zijn leven. Zijn ziekte maakt daar maar een klein deel van uit. Maar wat schrijft hij daar mooi over! De tekst is opgemaakt als een gedicht en meestal voelt zo’n afwijkende vormgeving kunstmatig aan. Hier niet. Het is een poëtisch traktaat van een wereldverbeteraar. Van Duppen overleed op 30 maart 2020. Hij werd 63 jaar.

image

Sneeuw

Hein Doeksen – Boekengilde, € 18,50


‘Waarom heeft hij het haar gisteravond niet gevraagd? Waar haalt zij de wil vandaan om alsmaar door te gaan? Te willen doorleven met zo’n handicap! Welke krachtbron heeft zij wel, die hij niet meer heeft. Hij. Daan van Vuuren, die niks mankeert?’ Noor, de liefde van Daans leven, is overleden. Zijn twee kinderen en kleinkinderen wonen ver weg. En hij is als de dood voor aftakeling. Zijn leven is wat hem betreft voltooid en het liefst wil hij de bergen intrekken met een fles whisky en daar zijn einde opzoeken. In deze onderhoudende roman onderzoekt Doeksen alle emoties, schommelingen en meningen die tijdens dit proces voorbijkomen. Bij Daan zelf, maar ook bij zijn vrienden en zussen, met wie hij uitvoerige gesprekken over het onderwerp voert. Daan is niet depressief, hij kan nog intens genieten, van het zeezeilen met zijn goede vriend Thom bijvoorbeeld. De schok is dan ook groot als Thom hem vertelt de boot te gaan verkopen, omdat hij het zeilen fysiek niet meer aankan. Het zijn juist dát soort beslissingen die Daan niet wil nemen in zijn leven. Liever sterft hij in het harnas. Hij heeft een mooi leven gehad. En nu is het voltooid. Toch? Wat heel mooi is aan deze roman dat het nergens ongenuanceerd of simpel wordt. Nadenken over de dood is nu eenmaal ingewikkeld. En verhalen van anderen lezen, of ze nu fictief zijn of niet, helpt bij het nadenken over je eigen standpunt.

Tekst Martien Versteegh

Deel deze pagina