Jeannette Croonen stopt na twaalf jaar Stichting Euthanasie en Psychiatrie

‘Heel langzaam kwam er een omslag’

Na twaalf jaar Stichting Euthanasie in de Psychiatrie (SEP) neemt de NVVE het stokje over. Medeoprichter Jeannette Croonen blikt terug op kleine en grote overwinningen van haar stichting én van zichzelf. ‘In het hele land spraken we met patiënten en nabestaanden, het hielp me in de verwerking van mijn eigen verlies.’

Twee roependen in de woestijn, dat waren we toen Carine de Vries en ik in 2009 begonnen met de SEP. Verwachtingen hadden we niet, maar we wilden in de ggz (geestelijke gezondheidszorg, red.) duidelijk maken dat psychiatrisch patiënten ook ondraaglijk en uitzichtloos kunnen lijden. Dat je daar als behandelaar oor voor moet hebben. Mijn dochter en de zoon van Carine hebben allebei een eind aan hun leven gemaakt; in die tijd werd naar hun doodswens niet serieus geluisterd. Allebei wilden ze na jaren van psychisch lijden euthanasie, maar kregen dat niet voor elkaar. Ondenkbaar dat dit bestaat en in stand blijft, vonden Carine en ik.’

Weerstand > ‘De eerste jaren van de SEP stonden in het teken van weerstand. Bij ggz-instellingen kwamen we niet binnen, psychiaters wilden liever niet met ons in gesprek. Dat was moeilijk. Ook opleidingen lieten ons niet toe: stuurden we een mail naar alle onderwijsinstellingen, kregen we nul reacties. Wel kregen we enorm veel steun van patiënten en nabestaanden van patiënten uit de psychiatrie, die zich in onze missie herkenden. Toen voelden we: we zijn bezig met iets dat hard nodig is, we mogen niet zomaar opgeven. De NVVE heeft ons de eerste jaren erg geholpen om naam te maken. Zo mochten we steeds vaker spreken op congressen en symposia. Heel langzaam kwam er toen een omslag en stonden psychiaters ervoor open om een gesprek met ons te voeren. Als een psychiater na zo’n persoonlijk gesprek anders tegen de materie aankeek, voelde dat als een grote overwinning.’

Trots > ‘Vooral als anderen zeggen dat we als stichting veel bereikt hebben, voel ik me trots. Zelf besef ik dat niet altijd genoeg. Het was twaalf jaar lang een mallemolen, er kwam zoveel meer bij kijken dan ik ooit had kunnen bevroeden. De handleiding die we hebben ontwikkeld voor het betrekken van naasten bij een doodswens, zie ik wel echt als een succes van de SEP. De stappen uit die handleiding zijn zelfs opgenomen in de richtlijn Levensbeëindiging op verzoek bij patiënten met een psychische stoornis van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie. Daarnaast kijk ik heel tevreden terug op alle gesprekken die we hebben gevoerd met ouders van patiënten, een service die we als stichting bewust boden. Deze mensen konden nergens terecht met hun verhaal en vragen. Ik heb veel dankbaarheid ervaren in dat stuk van ons werk.’

Verwerking > ‘Het betrekken van naasten bij een doodswens van iemand met psychiatrische klachten was een van de speerpunten van de sep. Ik ben heel tevreden dat we op dat vlak aan de weg hebben getimmerd, bijvoorbeeld met de handreiking voor hulpverleners dus. Maar ook met de folder voor naasten, waarin tips en adviezen staan om te dealen met de situatie en de eigen gevoelens. We hebben gestreden voor een wilsverklaring voor psychiatrische patiënten, ook die is er gekomen. En het boek dat Carine en ik hebben geschreven (De strijd voorbij), heeft mij op persoonlijk vlak veel gebracht. In het hele land spraken we met patiënten en nabestaanden, het hielp me in de verwerking van mijn eigen verlies. Ik merkte ook dat de ander baat had bij de gesprekken. Mensen voelen dat ik snap wat ze doormaken.’

Volle zalen > ‘Terugkijkend op de twaalf jaar sep ben ik blij dat ik op een positieve manier bezig ben gegaan met het onderwerp en de dood van mijn dochter, in plaats van achter de geraniums te gaan zitten. Ik ben erdoor gegroeid, op meerdere gebieden. Zo had ik vroeger nooit durven dromen dat ik ooit zou spreken voor volle zalen; ik vond tien mensen al spannend. Met onze vrijwilligers en bestuursleden heb ik veel meegemaakt. Het was een trouwe, actieve club van zo’n twintig ervarings­deskundigen, waaruit bijzondere vriendschappen zijn ontstaan. Carine en ik hadden onze doelen nooit bereikt zonder deze mensen.’ Vertrouwen > ‘Nu is het moment daar om te stoppen met de SEP. Carine is overleden, en zelf kom ik op een leeftijd waarop ik het mooi geweest vind. Het is ontzettend prettig dat de nvve het stokje overneemt, dat voelt heel logisch. Ik durf het met vertrouwen los te laten. We merken dat behandelaren en naasten het Expertisecentrum Euthanasie steeds beter weten te vinden en het thema leeft steeds meer in de psychiatrie, dat geeft rust. Wel hoop ik dat hulpverleners nog meer gaan beseffen dat ze hun patiënt niet meteen moeten overdragen aan het Expertise­centrum, maar dat ze zelf blijven begeleiden bij een doodswens. Al is het maar sámen met het Expertise­centrum, gooi iemand niet over de schutting als het akelig wordt. Sta je patiënt bij, ook als je er persoonlijk niet achter staat. Ook dit hoort bij je beroep en er zijn duidelijke richtlijnen waarop je kunt terugvallen. Dat zou ik voor de toekomst een mooie ontwikkeling vinden. Ik blijf het zeker volgen, al dan niet van achter de geraniums.’ •


Tekst: Brenda Kluijver • Foto: Josje Deekens