Wat zeggen de partijen over kwesties rond het levenseinde?


levenstestament In een levenstestament kan iedereen, samen met zijn huisarts, afspraken vastleggen over de laatste levensfase. Deze schriftelijke wilsverklaring biedt voldoende grond voor artsen om later naar te handelen. • zelf kiezen De mogelijkheid voor iedereen om zelf te kiezen voor een waardig levenseinde, mits dit volgens zorgvuldige procedures en eisen gebeurt. • transparantie Het is essentieel dat arts en pa­tiënt tijdig met elkaar praten over wensen rond het levens­einde. Zo kan de patiënt eventueel kiezen voor een andere arts en hoeven artsen niet mee te werken aan een procedure waartegen zij principiële bezwaren hebben. • kinderen en euthanasie Vasthouden aan uitbreiding van het Groninger Protocol, waardoor euthanasie voor kinderen tussen de 1 en 12 jaar onder zeer strikte zorgvuldigheids­eisen mogelijk wordt. Ook voor kinderen die ongeneeslijk ziek zijn en ondraaglijk en uitzichtloos lijden, moet de keuze voor euthanasie beschikbaar zijn als er echt geen andere opties zijn.


waardevol Iedere fase van het leven is waardevol, ook als de laatste levensfase gepaard gaat met gebreken of gezondheidsklachten. Die kwetsbaarheid hoort bij het leven en juist dan moeten we er voor ouderen zijn met goede zorg, ondersteuning en aandacht voor zingevingsvragen. • meer ruimte voor gesprek Kwaliteit van leven gaat over veel meer dan alleen de vraag wat medisch mogelijk is. Daarom willen wij meer ruimte en tijd voor het gesprek tussen ouderen, hun familie en de mensen in de zorg over de vraag welke zorg het beste is.


zelfbeschikking en barmhartigheid Het levenseinde is een persoonlijk en gevoelig onderwerp. Zelfbeschikking en barmhartigheid zijn hierbij voor D66 leidende principes. • voltooid leven-wetsvoorstel D66 heeft het Voltooid Leven-wetsvoorstel ingediend. Het moet voor mensen van 75 jaar en ouder mogelijk zijn hun leven te beëindigen als zij zelf hun leven voltooid achten. Zorgvuldigheid staat daarbij voorop. Mensen met een stervenswens moeten zich in de toekomst kunnen melden bij een speciaal opgeleide hulpverlener, de levenseindebegeleider. • (bij)scholing artsen Steeds meer Nederlanders worden ouder. Daarom zullen vragen over het levenseinde belangrijker worden. Dit moet terugkomen in de (bij)scholing van artsen. Daarbij kan de expertise van het Expertisecentrum Euthanasie gebruikt worden. • kinderen en euthanasie Uit onderzoek blijkt dat ouders van ernstig zieke kinderen en artsen behoefte hebben aan verruiming van de mogelijkheid van actieve levens­beëindiging bij deze groep kinderen. D66 is van mening dat artsen in overleg met ouders de (juridische) ruimte moeten krijgen om deze moeilijke beslissingen over het levenseinde te kunnen nemen.


geen wet voor zelfdodingsmiddelen De ChristenUnie is tegen een wettelijke regeling voor mensen met een doodswens zonder dat zij ernstig ziek zijn.  • palliatieve zorg Palliatieve zorg wordt breder beschikbaar, op de plek waar iemand wil sterven – dus ook thuis als het kan. En niet alleen in de somatiek, maar ook in de psychiatrie, zeker nu het aantal gevallen van euthanasie bij ondraaglijk psychisch lijden gestaag toeneemt.  • palliatieve sedatie De ChristenUnie bepleit gepaste toepassing van palliatieve sedatie (ook in de thuissituatie) en tevens de continue bijstelling van richtlijnen, bijscholings- en opleidingsprogramma’s op basis van de meest recente wetenschappelijke inzichten.   • toezicht om Euthanasiezaken waarover in de toetsingscommissies discussie bestaat, worden altijd aan het Openbaar Ministerie (om) voorgelegd. Het om houdt toezicht op de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie (RTE’s). 


zelfbeschikking Bij individuele vrijheid hoort zelfbeschikking bij het levenseinde. Hierbij weegt het eigen oordeel over het lijden en niet meer willen leven zwaar. Dit verankeren we in de wet: iedereen die ondraaglijk en uitzichtloos lijdt, lichamelijk of geestelijk, kan een beroep doen op het recht op zelfbeschikking.


• In het programma zijn hier­over geen relevante punten opgenomen.


• In het programma zijn hier­over geen relevante punten opgenomen.


zelfbeschikking Iedereen heeft recht op zelf­beschikking over het eigen levenseinde. • voltooid leven 50plus vindt dat euthanasie door een arts ook toegepast mag worden als er sprake is van ondraaglijk en uitzichtloos lijden zonder medische grondslag (voltooid leven).


• In het programma zijn hier­over geen relevante punten opgenomen.


euthanasiewet intrekken De SGP wil de euthanasiewet intrekken. Zolang dit nog niet gebeurd is, wordt in ieder geval verdere verruiming van de mogelijk­heden van euthanasie – op welke grond dan ook – niet toegestaan. De euthanasiewet is de afgelopen jaren stap voor stap uitgehold. Het criterium ‘uitzichtloos en ondraaglijk lijden’ moet duidelijker worden begrensd. We moeten lijden verlichten door uitstekende (palliatieve) zorg. • voltooid leven De SGP pleit er hartstochtelijk voor om de zorg en ondersteuning voor ouderen met een doodswens die niet ernstig ziek zijn, te verbeteren. Een wet die hulp bij zelfdoding regelt voor mensen die niet in aanmerking komen voor euthanasie, is niet het juiste antwoord op hun vragen en zorgen. • informatie geven strafbaar stellen De wet wordt aangescherpt zodat personen of organisaties die al dan niet publiekelijk informatie verstrekken over zelfmoord­methoden, strafbaar kunnen worden gesteld voor hulp bij zelfdoding. • kinderen en euthanasie De SGP wil fors investeren in de palliatieve zorg voor ongeneeslijk zieke kinderen. Een regeling voor levensbeëindiging van kinderen tussen de 1 en 12 jaar acht de SGP geen begaanbare weg. • euthanasie en psychiatrie Er moet meer onderzoek komen naar euthanasie bij mensen met psychiatrische ziekten. Omdat niet valt uit te sluiten dat hun doodswens onderdeel van de ziekte is, moet de euthanasiewet hen meer bescherming bieden. • toetsing Toetsing van euthanasiegevallen door de Regionale Toetsings­commissies Euthanasie (rte’s) vindt plaats nadat iemand is overleden. Gemaakte fouten zijn daarmee onherroepelijk. De SGP wil de euthanasiewet wijzigen zodat de toetsingscommissies euthanasieverzoeken voor­af beoordelen. Als een toetsings­commissie niet unaniem is in haar oordeel, moet de rechter zich daar altijd over buigen.


• De afgelopen jaren is het maatschappelijk debat over hulp bij zelfdoding, zoals bij mensen die hun leven als voltooid beschouwen, uitgebreid gevoerd. De Partij voor de Dieren hecht aan zelfbeschikking en vindt dat mensen zelf mogen bepalen wanneer ze sterven, op een waardige manier. Hier moet wel een zeer zorgvuldig traject aan voorafgaan.

Bekijk voor de actuele stand van zaken de Partijenwijzer op de homepage van nvve.nl.