Wim van Dijk bedacht alter­natieve route voor euthanasie en richtte politieke partij op

‘Wet legt artsen iets op wat ze niet kunnen’

‘Wet legt artsen iets op wat ze niet kunnen’

Het is hem niet gelukt, maar opgeven? Daar piekert Wim van Dijk (77) niet over. Hij richtte een politieke partij op met een ‘alternatieve route voor euthanasie’ als belangrijkste programmapunt, Nieuwe Democratie geheten. Tot zijn grote spijt verzamelde hij niet de hoeveelheid steunverklaringen die nodig is om aan de verkiezingen te kunnen deelnemen. ‘Ter nagedachtenis aan mijn vrouw zal ik doorgaan.’

Het is 2007 als bij Wims vrouw Tineke – ‘de liefde van mijn leven, en ik die van haar’ – de eerste tekenen van dementie merkbaar worden. Zeven jaar later krijgt zij de diagnose alzheimer. Haar moeder, grootmoeder en overgrootmoeder zijn aan de ziekte gestorven en Tineke weet welk lijden haar te wachten staat. Wim, psycholoog, geeft bovendien al jaren les over ouder worden en de aandoeningen die daarmee gepaard kunnen gaan. Samen stellen ze een wilsverklaring op, waarin zij de omstandig­heden omschrijft waaronder zij euthanasie zou willen. Ze voeren gesprekken met de huisarts en, op haar aandringen, ook eentje met een psychiater. ‘Toen ben ik tegen de wetgeving aangelopen. Ik dacht: wat gebeurt er nou als de huisarts het niet wil doen? Na een half jaar heb ik haar dat nog eens gevraagd en toen zei ze dat ze het niet wist en het erg moeilijk vond. Tja, wat heb je daaraan?’ Versterven > In de vier, vijf jaar die volgen, verdiept Wim zich in de euthanasiewetgeving. Hij vindt de zorgvuldigheidseisen die de wet aan de arts stelt, ‘paradoxaal’. ‘Kan een arts eigenlijk wel vaststellen of het leven voor iemand ondraaglijk en uitzichtloos is geworden? Ja, uitzichtloos in de zin van: geen behandeling meer mogelijk. Maar of het leven nog betekenisvol is, dat weet een arts toch niet?! Hetzelfde geldt voor ondraaglijk lijden. De wet heeft artsen iets opgelegd wat ze helemaal niet kúnnen.’ Op enig moment is de situatie van zijn vrouw zo zorgelijk en gevaarlijk dat ze wordt opgenomen in een verpleeghuis. Ze woont er een maand of tien als ze valt en haar heup breekt. Ze wordt in coma gehouden en in overleg wordt besloten haar te laten versterven (dus geen voedsel en vocht toe te dienen). ‘Ondanks de medicatie had ze toch heel veel pijn’, vertelt Wim. Hij vraagt de verpleeghuisarts haar leven te beëindigen, biedt zelfs aan het zelf te doen, maar krijgt nul op het rekest omdat dat strafbaar zou zijn. De vier dagen en vijf nachten die verstrijken totdat zijn vrouw uiteindelijk op 21 maart 2019 overlijdt, noemt Wim een ‘hel’ en een ‘wrede dood’. ‘Het lijden was zo volstrekt zinloos, dat was ook de arts duidelijk. Dat een arts de wet volgt in plaats van zijn geweten, vind ik immoreel.’ Levenseindebegeleider > Dat is wat Wim nu wil veranderen. Na door een diep dal van rouw te zijn gegaan, verdiept hij zich nog meer in de wet.

Hij oriënteert zich op politieke partijen, de NVVE, de Coöperatie Laatste Wil, en praat met tientallen ­­mensen in zijn omgeving. Hij komt tot de conclusie dat in geen enkel partijprogramma staat wat hij graag zou willen: échte zelfbeschikking. Daarom richt hij zijn eigen politieke partij op en noemt haar: Nieuwe Democratie. Hij legt uit: ‘De parlementaire democratie werkt prima wanneer 40 procent van de mensen linksaf wil en 30 procent rechtsaf. Maar als 65 procent van de bevolking aangeeft regie over het eigen levenseinde te willen hebben en die wens wordt genegeerd – dankzij een minderheid – dan is dat toch geen democratie?’ In zijn partijprogramma zijn twee idealen ‘heilig’, zegt hij: klimaat (‘want dat is voor de nieuwe generatie het belangrijkste’) en levensbeëindiging. In zijn ‘alternatieve route voor euthanasie’ ziet Wim een andere taak weggelegd voor de arts. Die zou alleen een adviserende rol moeten hebben bij een verzoek om euthanasie, hulp bij zelfdoding of beëindiging van een voltooid leven. Een speciaal opgeleide levenseindebegeleider zou (verplicht) moeten beoordelen of iemand het verzoek vrijwillig heeft gedaan. Gaat het om een wilsonbekwame persoon, dan moet de levenseinde­begeleider controleren of het dossier van de patiënt in orde is. Is dat het geval, dan haalt de levenseinde­begeleider een laatstewilmiddel op bij de apotheek. Om deze gang van zaken mogelijk te maken, moeten artikel 293 en 294 uit het Wetboek van Strafrecht worden aangepast, zodat hulp bij zelfdoding door een ander dan een arts is toegestaan. Handdoek in de ring > Om te kunnen meedoen aan de verkiezingen moest Wim minstens dertig steunverklaringen in elk van de twintig kiesdistricten vergaren. Ondanks bijval, enthousiaste reacties en duizenden flyers, lukte dat in slechts een handjevol districten. ‘Ik heb de handdoek voorlopig in de ring gegooid. Maar we gaan sowieso door. Misschien doen er zich in de toekomst snel nieuwe kansen voor. We hebben al veel voorwerk gedaan, dus Nieuwe Democratie blijft gewoon bestaan. De omstandigheden als gevolg van corona waren gewoon ontzettend slecht. Ik vind het vooral heel teleurstellend dat we ons onvoldoende hebben kunnen presenteren aan de Nederlandse bevolking. Want ik heb heel sterk het idee dat we – met de brede maatschappelijke steun die hiervoor is – de rivier wel degelijk zouden kunnen verleggen.’ •


Tekst: Els Wiegant • foto: Josje Deekens