CLW vermoedt dat OM haar in een kwaad daglicht wil stellen

­De afgelopen maanden was er in de media veel aandacht voor zelfdoding – van de 28-jarige Marjolein, in de Volkskrant – en met name voor het zelfdodingsmiddel X. De politie arresteerde eind juli een 28-jarige Eindhovenaar, Alex S., die het middel aan honderden mensen zou hebben verkocht. Zes van hen zijn overleden. Jos van Wijk, voorzitter van de Coöperatie Laatste Wil (CLW), blikt terug op de gebeurtenissen.

­Als de berichtgeving klopt, heeft Alex S. uit mededogen gehandeld en stond hij achter het recht van mensen om zelf over hun dood te beschikken, stelt Van Wijk. ‘In die zin staat hij achter onze doelstelling en dat is mooi. Maar de manier waarop hij heeft gehandeld, is niet de juiste en is bovendien strafbaar. Wij zijn een groot voorstander van een veilige verstrekking. Middelen verkopen via internet, zonder een persoonlijke over­handiging en andere veiligheids­maatregelen, is dat niet.’ In antwoord op Kamervragen stelt demissionair minister Hugo de Jonge dat aangifte is gedaan tegen de clw wegens hulp bij zelfdoding. Van Wijk: ‘Wij zijn daar niet van op de hoogte en dat is ook niet gebruikelijk. Pas als de aangifte door het om is onderzocht, wordt vervolging ingesteld. Of niet. Bij de zelfdoding van de 19-jarige Ximena had de aanklacht van de ouders bijvoorbeeld geen gevolg voor ons.’ De arrestatie heeft er wel toe geleid dat het bestuur de huiskamerbijeenkomsten heeft opgeschort. Onder leiding van een CLW-lid werd op deze bijeenkomsten over zelfdoding in eigen regie gesproken. Uit gesprekken die het bestuur met deze leden heeft gevoerd, constateert het dat er ‘aanwijzingen bestaan dat in het verlengde van deze huiskamer­bijeenkomsten activiteiten hebben plaatsgevonden gerelateerd aan verstrekking van de middelen.’ Het bestuur stelt dat de bijeenkomsten daar niet voor bedoeld zijn. Het is voor de coöperatie ‘een principieel punt’ dat binnen de grenzen van de wet wordt gehandeld, zo laat het bestuur weten. Zolang het de zekerheid niet heeft dat dit gebeurt, vinden de huiskamerbijeenkomsten niet meer plaats. Proeftuin > De CLW pleit al enkele jaren voor een ‘proeftuin’: een onder strenge voorwaarden ingericht en gecontroleerd experiment, waarbij enkele duizenden mensen een legaal zelfdodingsmiddel kunnen aanschaffen, bezitten en gebruiken. Onder wetenschappelijke begeleiding zou meerjarig onderzoek moeten worden gedaan naar onder meer de veiligheid, het gebruik en de motieven daarvoor, en de werking van het middel. Het zou het eerste onderzoek van deze aard zijn in de hele wereld, vermoedt Van Wijk. Hij verwijst naar de Amerikaanse staat Oregon, waar mensen die nog slechts een half jaar te leven hebben, op recept van de arts een zelfdodingsmiddel kunnen halen bij de apotheek en dat kunnen innemen wanneer zij de tijd daar rijp voor vinden.

‘Uit onderzoek is gebleken dat daar in de 25 jaar dat men er ervaring mee heeft, nog nooit een misdrijf mee is gepleegd. 35 procent van de mensen heeft het middel uiteindelijk niet gebruikt, bijvoorbeeld omdat ze eerder een natuurlijke dood stierven.’ Veilige verstrekking > De CLW-plannen voor een proeftuin zijn inmiddels vergevorderd. Van Wijk: ‘We hebben een projectmanager ingeschakeld en binnenkort wordt ons projectplan afgerond. Dat gaan we breed verspreiden, binnen de politiek, de ambtenarij en in de maatschappij. Er is een grote groep mensen in de samenleving die zo’n middel graag tot haar beschikking zou willen hebben. Er is óók een grote groep die zich zorgen maakt over de veiligheid. Daarom willen we onderzoeken hoe je een maximaal veilige verstrekking kunt organiseren.’ De cijfers bevestigen dat er een grote behoefte is aan hulp bij zelfdoding. Een van de uitkomsten van de StemWijzer begin dit jaar was dat 83 procent van de kiezers vindt dat mensen die hulp moeten krijgen als zij vinden dat hun leven voltooid is. Uit een ledenpeiling van de clw vorig jaar bleek dat zo’n 2400 leden het zelfdodingsmiddel X in huis hadden. Dat was toen 10 procent van het totale ledenaantal, dat inmiddels is gestegen naar 26.500. Een oproep van de ChristenUnie om verkoop van het middel X te verbieden, doet Van Wijk af als onzin. ‘Probeer die industrie maar eens te stoppen. Alleen al op Alibaba staan zo’n zestig tot tachtig leveranciers van dit soort dodelijke middelen en er zijn vele andere geschikte middelen te koop. Er is zo’n enorm aanbod. Dat ga je echt niet tegenhouden door één middel te verbieden.’ Privacy geschonden > Volgens het Openbaar Ministerie is de opgepakte Eindhovenaar lid van de Coöperatie Laatste Wil (CLW). Of dat klopt, wil Van Wijk bevestigen noch ontkennen. ‘Ik vind dat het om de privacy van de Alex S. heeft geschonden, en die wil ik wél beschermen.’ Dat dit naar buiten is gekomen, is volgens de voorzitter de zoveelste aanwijzing dat er sprake is van een doelbewuste poging van het om om de CLW in een kwaad daglicht te stellen. Op haar website laatstewil.nu publiceerde de CLW op 9 augustus een artikel waarin dat sterke vermoeden wordt onderbouwd.

Alex S. blijkt het zelfdodingsmiddel al in 2018 op Marktplaats te hebben aangeboden. Als daarvan melding wordt gedaan, doet de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) onderzoek en stuurt haar rapport naar het om en de politie. Op Marktplaats wordt de adverteerder geblokkeerd. ‘Het om wist al sinds 2018 van zijn activiteiten. Waarom kwam het juist nu in actie?’ Spoken > Volgens de CLW is het antwoord: procureur-generaal Rinus Otte wil niet hoeven meemaken dat de rechtszaak die de coöperatie tegen de Staat heeft aange­spannen, positief voor haar uitpakt en dat hulp bij zelfdoding legaal kan worden. Hij wil niet dat CLW-leden ook dodelijke middelen met elkaar mogen delen, dat de proeftuin doorgang vindt en dat ‘mensen mogen kiezen voor een menselijk levenseinde’. Daarmee neemt hij een politiek standpunt in, vindt de coöperatie, terwijl hij alleen de wet zou moeten handhaven. Samen met dertig burgers stapte de CLW begin april naar de rechter om af te dwingen dat Nederlanders op humane wijze een einde aan hun leven mogen maken. De huidige praktijk is in strijd met het Nederlands persoonlijkheids­recht en het Europees Ver­drag voor de Rechten van de Mens, stellen zij. ‘Dat zou kunnen verklaren waarom het om een paar maanden na de dagvaarding tegen de Staat bekendmaakte dat een strafrechtelijk onderzoek was gestart naar de zaak van de 28-jarige Marjolein die een jaar eerder was overleden na het innemen van het middel X. Kort daarna werd Alex “opgespoord”,’ aldus het artikel. Op de reactie van het om dat Alex S. pas in beeld kwam na de – overigens zorgvuldige en door betrokkenen gefilmde – zelfdoding in 2020 van een vrouw uit Best, antwoordt het stuk: ‘Echt? Het is nauwelijks te geloven dat Otte in 2018 zijn mensen geen opdracht heeft gegeven tot de arrestatie van Alex S., een in zijn ogen extreem gevaarlijke man. Met de toen beschikbare informatie moet dat een koud kunstje zijn geweest. Evenzeer is het ondenkbaar dat het om Alex S. in die drie jaar heeft laten bungelen. Tenzij daar een plan achter zat. Was hij een lokaas voor goedbedoelende maar onnozele mensen die ook middelen wilden verkopen aan mensen die hun leven wilden beëindigen? Of zien wij spoken?’

tekst: Els Wiegant